Repo

Finans piyasalarında sıklıkla karşılaşılan kavramlardan biri olan repo, yatırımcılar ve kurumlar için önemli bir araçtır. Bu kapsamlı rehberimizde, repo nedir sorusundan başlayarak, ters repo, repo hesaplama, günlük repo hesaplama ve gecelik repo hesaplama gibi konuları detaylı bir şekilde ele alacağız. Ayrıca, repo işlemlerinin avantajları, dezavantajları ve piyasalar üzerindeki etkilerini de inceleyeceğiz.

Repo Nedir?

Repo, "repurchase agreement" kelimelerinin kısaltmasıdır ve Türkçeye "geri alım anlaşması" olarak çevrilebilir. Repo, bir tarafın belirli bir menkul kıymeti (genellikle devlet tahvili veya hazine bonosu) belirli bir fiyattan satması ve aynı menkul kıymeti belirli bir süre sonra önceden belirlenmiş bir fiyattan geri almayı taahhüt etmesidir. Bu işlem, aslında bir tür kısa vadeli borçlanmadır. Menkul kıymeti satan taraf (repo yapan), nakit elde ederken, menkul kıymeti alan taraf (repo alan), belirli bir süre sonra daha yüksek bir fiyattan geri satma hakkını elde eder.

Repo İşleminin Temel Unsurları

• Menkul Kıymet: Repo işlemine konu olan genellikle devlet tahvilleri, hazine bonoları veya diğer likit menkul kıymetlerdir.
• Satış Fiyatı: Menkul kıymetin ilk satış fiyatıdır. Bu fiyat üzerinden repo oranı belirlenir.
• Geri Alım Fiyatı: Menkul kıymetin geri alınacağı fiyattır. Satış fiyatı ile geri alım fiyatı arasındaki fark, repo faizini temsil eder.
• Repo Oranı: Repo işleminin faiz oranıdır. Bu oran, piyasa koşullarına, menkul kıymetin likiditesine ve repo süresine göre değişir.
• Repo Süresi: Repo işleminin vadesidir. Genellikle gecelik (overnight), bir haftalık, bir aylık veya daha uzun vadeli olabilir.

Ters Repo Nedir?

Ters repo nedir sorusu, repo kavramının tam tersini ifade eder. Ters repo, bir tarafın belirli bir menkul kıymeti belirli bir fiyattan alması ve aynı menkul kıymeti belirli bir süre sonra önceden belirlenmiş bir fiyattan geri satmayı taahhüt etmesidir. Yani, repo yapan tarafın tam tersi bir işlem yapılır. Ters repo, genellikle nakit fazlası olan kurumların kısa vadeli yatırım yapması için kullanılır.

Repo ve Ters Repo Arasındaki Farklar

Repo ve ters repo arasındaki temel fark, işlemin yönüdür. Repo işleminde, menkul kıymet satılır ve geri alınması taahhüt edilirken, ters repo işleminde menkul kıymet alınır ve geri satılması taahhüt edilir. Başka bir deyişle:

• Repo: Nakit ihtiyacı olan tarafın menkul kıymet karşılığında borçlanmasıdır.
• Ters Repo: Nakit fazlası olan tarafın menkul kıymet karşılığında borç vermesidir.

Repo Hesaplama Nasıl Yapılır?

Repo hesaplama işlemi oldukça basittir. Repo faizi, satış fiyatı ile geri alım fiyatı arasındaki farktır. Repo oranı ise, bu faizin satış fiyatına oranlanmasıyla bulunur. Gecelik repo hesaplama ve günlük repo hesaplama yöntemleri de aynı prensibe dayanır, ancak süreleri farklıdır.

Repo Hesaplama Formülü

Repo Faizi = Geri Alım Fiyatı - Satış Fiyatı

Repo Oranı = (Repo Faizi / Satış Fiyatı) * (365 / Repo Süresi) * 100

Örnek:
Bir kurum, 1.000.000 TL değerinde devlet tahvilini 1.010.000 TL'den geri almak üzere satıyor. Repo süresi 1 gün olsun. Bu durumda:
Repo Faizi = 1.010.000 TL - 1.000.000 TL = 10.000 TL
Gecelik Repo Oranı = (10.000 TL / 1.000.000 TL) * (365 / 1) * 100 = %3.65
Bu örnekte, gecelik repo oranı %3.65 olarak hesaplanmıştır.

Günlük Repo Hesaplama

Günlük repo hesaplama, gecelik repo hesaplamasıyla aynı prensibe dayanır. Tek fark, repo süresinin bir gün olmasıdır. Yukarıdaki örnekte de görüldüğü gibi, repo süresi 1 gün olduğunda, hesaplama doğrudan günlük repo oranını verir.

Repo İşlemlerinin Piyasalara Etkisi

Repo işlemleri, finans piyasalarının önemli bir parçasıdır ve piyasalara çeşitli şekillerde etki eder:

• Likidite Sağlama: Repo, piyasalara likidite sağlayarak, finansal sistemin daha etkin çalışmasına yardımcı olur.
• Para Politikası: Merkez bankaları, repo işlemlerini kullanarak para politikalarını uygulayabilirler. Örneğin, piyasadan para çekmek için ters repo, piyasaya para sürmek için repo yapabilirler.
• Faiz Oranlarının Belirlenmesi: Repo oranları, kısa vadeli faiz oranlarının belirlenmesinde önemli bir rol oynar.
• Finansal İstikrar: Repo piyasasının sağlıklı işlemesi, finansal istikrarın korunmasına katkıda bulunur.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Repo hangi tür menkul kıymetlerle yapılır?
Repo işlemleri genellikle devlet tahvilleri, hazine bonoları, banka bonoları ve diğer yüksek likiditeye sahip menkul kıymetlerle yapılır.

Repo oranı nasıl belirlenir?
Repo oranı, piyasa koşullarına, menkul kıymetin likiditesine, repo süresine, arz ve talep dengesine ve genel ekonomik duruma göre belirlenir.

Ters repo kimler yapar?
Ters repo, genellikle nakit fazlası olan bankalar, sigorta şirketleri, yatırım fonları ve diğer finansal kurumlar tarafından yapılır.

Repo işlemlerinde risk var mıdır?
Evet, repo işlemlerinde karşı taraf riski, piyasa riski ve yasal risk gibi çeşitli riskler bulunmaktadır. Bu riskler, dikkatli bir şekilde yönetilerek azaltılabilir.

Gecelik repo neden tercih edilir?
Gecelik repo, kısa vadeli likidite ihtiyaçlarını karşılamak ve anlık piyasa fırsatlarından yararlanmak için tercih edilir. Ayrıca, faiz oranlarındaki değişimlere hızlı bir şekilde adapte olmayı sağlar.